Bu il Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasının 35-ci illiyidir. SSRİ-dən ona ərazilərinin işğalı, itkisi, Ermənistandan, Orta Asiyadan, Qarabağ və ətraf rayonlardan çoxsaylı qaçqınlar, dağılmış iqtisadiyyat, pozulmuş hüquqlar, qətliamlar, soyqırımlar və başqa bu kimi problemlər miras olaraq qalmışdı. Həmin dövr Azərbaycan tarixində təzadlı idi. Bir tərəfdə azadlığın, sovet müstəmləkəsindən qurtulmağın sevinci, o biri tərəfdə isə çoxsaylı problemlər, işğal, pozulmuş ərazi bütövlüyü və suverenlik, qaçqınlıq var idi.

Ancaq Azərbaycan heç bir yardım almadan bütün bu problemlərin öhdəsindən gəlməyi bacarıb. O, çağdaş dünyanın tarixində ərazi bütövlüyünü, suverenliyini öz gücü, heç bir köməklik olmadan, bütün təzyiqləri dəf edərək bərpa edən nadir dövlətdir. Bu yolda dünyanın aparıcı dövlətləri belə ona mane olmağa çalışır, ərazilərinin işğalı ilə razılaşması üçün təzyiq edirdilər.

Prezident İlham Əliyev 2023-cü il iyulun 11-də altı ayın sosial-iqtisadi yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə çıxışı zaman bu məsələlərə toxunaraq demişdi: "Biz görürük ki, dünyada qaydalar tamamilə pozulub, davranış qaydalarına, beynəlxalq hüquqa əməl edilmir. Biz, demək olar ki, bunu hər gün görürük, hər gün. Böyük dövlətlər, hansılar ki, beynəlxalq hüququn təminatçısı rolunu öz üzərinə götürüblər, birinci onlar bu hüququ pozurlar və sonra da onu əsaslandırırlar. Ölkələr deyəndə mən bütün böyük ölkələri nəzərdə tuturam".

Dövlət başçısı çıxışında müstəqilliyi, həyat tərzini, ərazi bütövlüyünü qorumaq üçün daha güclü olmağın vacibliyini vurğulamışdı: "Biz bu siyasəti aparmaqla ölkəmizin qüdrətini artırırıq. Çünki bu gün dünyada güc amili ön plandadır və güclə hesablaşırlar, gücdən çəkinirlər".

Prezident Azərbaycana qarşı edilən təzyiqlərə cavab verildiyinə işarə edərək bildirmişdi: "Heç kim bizim iradəmizə təsir edə bilməz. Əksinə, bizə qarşı tuşlanmış bütün oxları sındırıb öz ləyaqətimizi qoruya bilmişik və maraqlarımızı qoruya bilmişik, daha əlavə sözlərə ehtiyac yoxdur, hər şey göz qabağındadır. Necə deyərlər, dərinə getmək istəmirəm, amma bunu artıq hər kəs görür, görməlidir və bilməlidir ki, Azərbaycanla hədə-qorxu, ultimatum dili ilə heç kim danışa bilməz və hesab edirəm ki, bundan sonra belə cəhdlər də olmayacaq".

Bu gün dövlət başçısının qətiyyəti və yürütdüyü uğurlu hərbi, iqtisadi, sosial, mədəni, xarici və daxili siyasət nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi, vətəndaşların pozulmuş hüquqları təmin olunub.

Azərbaycan torpaqlarını işğaldan azad edərək yüzillik separatçılığın kökünü qazıdı. Bu uğurun, qələbənin məntiqi davamı müharibə və işğalçılığı davam etdirmək istəyənlərin, separatçıların, başqa cinayətlərdə təqsirləndirilənlərin tutularaq mühakiməsinə nail olmaqdır. Azərbaycan bununla da öz gücü və qətiyyəti hesabına vətəndaşlarına münasibətdə ədaləti təmin etdi.

Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, müharibə cinayətləri, o cümlədən təcavüzkar müharibənin hazırlanması və aparılması, soyqırım, müharibə qanunlarını və qaydalarını pozma, habelə terrorçuluq, terrorçuluğu maliyyələşdirmə, hakimiyyəti zorla ələ keçirmə, onu zorla saxlama və başqa çoxsaylı cinayətlər törətməkdə təqsirləndirilən Ermənistan Respublikasının vətəndaşları Arayik Harutyunyan, Arkadi Qukasyan, Bako Sahakyan, Davit İşxanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan və digərlərinin cinayət işləri üzrə fevralın 5-də keçiriləcək məhkəmədə hökmün elanı prosesinin başlayacağı gözlənilir.

Qərb dövlətləri isə Azərbaycana qarşı köhnə qarayaxma bayatıları oxuyanlar adətlərinə "sadiqlik" nümayiş etdirirlər. Onlar Azərbaycana, vətəndaşlarına qarşı cinayətlər törətməkdə təqsirli bilinənlərin sərbəst buraxılması istiqamətində yersiz hay-küy salırlar. Bu, Azərbaycana həmin məhkəmə ilə əlaqədar xaricdə güclü əsassız siyasi təzyiqlərin olduğunu təsdiqləyir.

Prezident bu məsələdə də qəti mövqe nümayiş etdirib. Dövlət başçısı 2025-ci il noyabrın 8-də Qələbənin beşinci illiyinə həsr olunmuş hərbi paradda çıxışında deyib: "Onlar bizi yeni müharibə ilə hədələyirdilər. Hətta deyirdilər ki, onlar yeni torpaqlar uğrunda yeni müharibə aparacaqlar və Azərbaycanı tam işğal edəcəklər. Deyirdilər ki, onların tankları Bakı küçələrində olacaq. Deyirdilər ki, onlar Bakıda çay içəcəklər. Əslində, onların bu arzuları həyata keçdi. Onları biz gerçəkləşdirdik. Onların tankları bu gün Hərbi Qənimətlər Parkında nümayiş etdirilir. Erməni hərbi cinayətkarları bu gün Bakıda məhkəmə qarşısında cavab verirlər və istintaq təcridxanasında Azərbaycan çayını içirlər".

Rəsmi Bakı cinayətkarların cəzalandırılması üzrə məhkəmə prosesini davam etdirməklə yanaşı, bu məsələdə də ənənəvi humanistliyini göstərib. Bu il yanvarın 14-də Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin müxtəlif maddələrilə təqsirli bilinərək Bakıda cəza çəkən Xaçaturyan Vaqif Çerkezi, Sujyan Gevorg Rubenoviç, Davtyan David Tiqrani və Eulcekcian Viken Abrahamın Ermənistana təhvil verilib.

Xatırladaq ki, 2020-ci ildə saxlanılan Eulcekcian Viken Abrahamının Livandan Qarabağa döyüşlərdə iştirak etmək üçün muzdlu gəlməsi müəyyən edilmiş və 20 il müddətinə azadlıqdan məhrum olunmuşdu.

Davtyan Davit Tiqrani və Sujyan Gevorg Rubenoviç 2020-ci illdə saxlanılıblar. Onlar barəsində Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 276-cı (casusluq) maddəsi ilə ittiham elan edilib. 2021-ci ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə hər iki şəxs 15 il müddətə azadlıqdan məhrum edilmişdilər.

Vaqif Xaçaturyan da qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin tərkibində Xocalı rayonunun Meşəli kəndində soyqırım törətməkdə təqsirləndirilmişdi. 2023-cü ildə Laçında saxlanılmış, həmin ildə Bakı Hərbi Məhkəməsinin hökmü ilə 15 il müddətə azadlıqdan məhrum edilmişdi.

Bu şəxslərin ölkələrinə təhvil verilməsi rəsmi Bakının humanistlik prinsiplərinə və Ermənistanla sülh prosesinə sadiqliyinin göstəricisi sayılır.

Eyni zamanda, Azərbaycanda qətliamlar və soyqırımılar törətmiş, onun təşkilində iştirak etmiş bir sıra şəxslər hələ də cəzasız qalıblar. Onların da törətdiklərinə görə ədalət məhkəməsi qarşısında cavab verəcəkləri istisna edilmir. Bu gün həmin qüvvələr hələ də Ermənistanda, başqa ölkələrdə fəaliyyət göstərir, gizlənirlər. Onlar revanşizmlə məşğul olan koçaryanlar, sarqsyanlar, ohanyanlardır.

Tarixdə İsrail təcrübəsi mövcuddur. O, milyonlarla yəhudinin qətlində əli olan faşist rejimin qəddar simalarını müharibə bitəndən xeyli sonra müxtəlif ölkələrdə taparaq cəzalandırılmasına, mühakimə edilməsinə nail oldu. Bununla belə həmin cinayətkarların heç də hamısı məsuliyyətə cəlb edilməyib, layiq olduqları cəzaları almayıblar.

Keçmiş Yuqoslaviyada münaqişələr bitdikdən sonra müharibə cinayətkarlarının bəziləri ədalət mühakiməsi qarşısına çıxarıldılar. Bu, beynəlxalq ictimaiyyətin ümumi səyləri nəticəsində reallaşdı. Yeri gəlmişkən, keçmiş Yuqoslaviya üzrə Beynəlxalq məhkəmə 163 nəfər (rəhbərlər) barəsində cinayət işi aparıb.

2023-cü ilin aprelində Almaniyada məhkum edilmiş ən yaşlı nasist Yozef Şüts 102 yaşında ölüb. O, nasist konslaqerinin keçmiş mühafizəçisi olmuşdu. Şüts 2022-ci ildə 5 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdi. Onun 1942 – 1945-ci illərdə Berlin yaxınlığındaki Zaksenhauzen həbs düşərgəsində mühafizəçi kimi xidmət etdiyi müəyyənləşdirilib. Şüts 3 500 nəfərin öldürülməsinə iştirak edib.

Onu da xatırladaq ki, 2023-cü il aprelin 7-də Almaniyada Nürnberq prosesinin sonuncu prokuroru Benjamin Ferents 103 yaşında vəfat edib. Ferents ABŞ tribunalına İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Şərqi Avropada qətllər törədən mobil nasist Einsatzgruppen bölmələrinin 22 rəhbəri əleyhinə cinayət işi təqdim etmişdi. Onun apardığı cinayət işləri başa çatdırılmış, faşist cinayətkarlar məsuliyyətə cəlb edilmişdilər.

Almaniyada, Azərbaycanda, dünyanın müxtəlif ölkələrində belə cinayətkarların cəzalandırılması xeyirin şər üzərində qələbəsidir. Belə faciəli əməllərin qarşısının alınması qələbələrdən də asılıdır. Odur ki, qisas qiyamətə, cinayət cəzasız qalmaz.(Report)